Thursday, October 11, 2018

IN MEMORIAM: APA SEBASTIÃO MARUBI


Apá haktuir, jerasaun sira-nian mai hosi avo feto tolu:
ida mak tuur iha Rembor, kous Amá Eve sira, ida maka tun mai Manatuto--Ili-wa’i, kous Apá sira, no ida seluk mak sa’e ba Laklo, kous Tiu Cabral sira/
Feto tolu nia jerasaun/matak no buras/
Feto tolu nia jerasaun/lolo nia sanak/lolo nia dikin/
Feto tolu nia jerasaun/rani iha fatin-fatin//
--
Fatuhada, 11 Outubru 2018
@JE/ABS/KM

PANORAMA OBRA LITERÁRIA TIMOR-LESTE [Nota La’o Rai nian 3]


Panorama obra literária Timor-Leste, liuliu poezia, furak loos ba ha’u atu observa, ikus-ikus ne’e, liuhosi mídia sosiál: facebook, ho ezisténsia obra poétika eskritór no eskritora sira ne’ebé iha talentu, ne’ebé moris iha dékade 1970, 1980 no 1990, iha lian Tetum.
Prezensa eskritór no eskritora sira-ne’e merese hetan apresiasaun boot.
Sira-nia entusiazmu iha hakerek obra poétika, sunu mós ha’u-nia fuan, neon no klamar atu hakerek no hakerek.
Hamutuk ho sira, ha’u hakarak atu aprende bebeik.
Hamutuk ho sira, ha’u hakarak luku bebeik iha tasi literária ne’ebé klean no luan.
--
Fatuhada, 9 Outubru 2018
@JE/ABS/KM
--

LA FÁSIL ATU HAKI’AK NO EDUKA [Nota La’o Rai nian 2]

Ha’u ho ha’u-nia kaben agradese tebes ba Maromak tanba hetan grasa, bele kous oan na’in rua: mane ida no feto ida.
Ida mane ne’e oras ne’e besik atu halo tinan 12, no ida feto halo tinan 8 ona.
La fásil ba ami atu haki’ak no eduka kosok oan na’in rua ne’e. Loron-loron ha’u tenke aprende oinsá maka atu sai aman di’ak ida ba sira.
Labarik sira nu’udar mestre no mestra ba inan no aman sira. Buat ne’e halo ha’u hanoin saida maka poeta Inglés era Romantismu, William Wordsworth dehan, “The child is the Father of Man”.
Ha’u tenke rekoñese katak ha’u lakon pasiénsia bainhira haree sira nakar.
Iha midar no moruk hotu bainhira akompaña labarik ki’ik oan rua, hodi hakat ba sira-nia otas sai adultu, ha’u sempre mout iha reflesaun: it is worthwhile to become co-creators by being as parents for these two small creatures.
--

Fatuhada, 8 Outubru 2018
@JE/ABS/KM

Tuesday, October 9, 2018

AIN LE’UT ROHAN-LAEK [Nota La’o Rai nian 1]


Hakerek-na’in koñesidu barak iha mundu, ne’ebé istória toma nota, sofre depresaun mentál durante sira-nia tempu moris. Interesante atu observa sira-nia biografia.
Buat ida-ne’ebé interesante hosi sira-nia biografia maka, sira-nia kreatividade, oituan ka barak, salva tiha ona sira hosi terus moris nian.
Sira rai hela tiha ona ain-le’ut kreatividade, ho kbiit no frakeza tomak.
Sira-nia ain-le’ut ne’e rohan-la’ek. Ita-nia knaar, hanesan lee-na’in, maka la’o tuir ain-le’ut sira-ne’e ho atensaun tomak.
--
Fatuhada, 7 Outubru 2018
@JE/ABS/KM

ITA RASIK MAK SEI HAMATAK, ITA RASIK MAK SEI HABURAS


to’os boot rai timor, to’os boot rai murak, la seluk, la leet, to’os boot ita hotu nian/
to’os boot ita simu tutan, nanis tiha ona, hosi bei-ala sira, hori otas, hori wa’in nian kedas/
ita lubun simu todan, ita lubun simu knaar, tuir ita-nia kbiit, tuir ita-nia bele atu hamoos ita-nia to’os boot, atu haburas, atu hamatak ita-nia to’os murak/
ai-han lubun ita kuda, ai-hun wa’in ita hein atu fo-fuan no fo-fulin ba ita an rasik nia han no hemu, no mos ba maluk sira seluk nian/
hosi loron ba loron, hosi fulan ba fulan, hosi tinan ba tinan ita rasik mak sei tama ita-nia to’os boot, ita rasik mak sei tama ita-nia to’os murak, ita rasik mak sei hamatak, ita rasik mak sei haburas/
atu hamoos ita-nia to’os boot, atu haburas, atu hamatak ita-nia to’os murak, la seluk, la leet, ita musti ne’on na’in, ita musti laran luak, ita musti isin-moris/
ita sei la sura kolen, ne’e mak ita husu!ita sei la sura todan, ne’e mak ita hein!//
--
Dili, Junu-Jullu 2016--Setembru 2018 @JE/ABS/KM